Տեսարժան վայրեր

Վարդանանց հրապարակի հարևանությամբ գտնվող «Հոկտեմբեր» կինոթատրոնը Գյումրիի այն վայրերից է, որտեղ քաղաքի մշակութային կյանքը երկար ժամանակ կենտրոնացած է եղել ոչ թե պաշտոնական միջոցառումների, այլ առօրյա հանդիպումների և ժամանցի շուրջ։ Կառուցված 1920-ականներին՝ այն ձևավորվել է որպես ժամանակակից քաղաքի կարևոր բաղադրիչ՝ միավորելով ճարտարապետությունը և նոր ձևավորվող կինոմշակույթը։ Տարիների ընթացքում այստեղ ցուցադրվել են տարբեր ժամանակաշրջանների ֆիլմեր՝ սկսած խորհրդային կինոյից մինչև միջազգային ցուցադրություններ։ Կինոթատրոնը դարձել էր այն վայրերից մեկը, որտեղ գյումրեցիները ոչ միայն ֆիլմ էին դիտում, այլ նաև շփվում, քննարկում և անցկացնում իրենց ազատ ժամանակը։ Շենքը տեղակայված է քաղաքի պատմական կենտրոնում և իր ծավալով ու ձևավորմամբ ներդաշնակվում է շրջակա ճարտարապետական միջավայրին։ Այսօր այն շարունակում է գործել՝ պահպանելով իր դերակատարությունը որպես քաղաքի կինոմշակութային կյանքի ակտիվ կետերից մեկը։

Գյումրու ամբողջական պատմությունն ամփոփված է քաղաքի սրտում գտնվող Գյումրու պատմության թանգարանում: Թանգարանի հավաքածուն ներառում է ավելի քան 6,000 պատմական ցուցանմուշ, որոնք ձեռք են բերվել տարիների ընթացքում: Այստեղ կարող եք հաղորդակից դառնալ Գյումրու դարավոր ու հարուստ մշակույթին և ծանոթանալ ինքնատիպ ճարտարապետությանը: Թանգարանում ներկայացված են բազմաթիվ արհեստներ, այդ թվում՝ ոսկերչական և արծաթագործական բացառիկ նմուշներ: Թատրոնին վերաբերող նյութերը, լուսանկարչական սարքավորումներն ու թատերական արվեստի եզակի պատկերասրահը վկայում են քաղաքի բարձր մշակույթի և տարածաշրջանում ունեցած կարևոր նշանակության մասին: Թանգարանում իր արժանի տեղն ունի նաև քաղաքի երաժշտական ժառանգությունը:

Գյումրիի երկաթուղային կայարանը Հայաստանի ամենահին և կարևոր երկաթուղային հանգույցներից է, որը ձևավորվել է 1897 թվականին։ Առաջին գնացքը հասել է Ալեքսանդրապոլ (ներկայիս Գյումրի) 1899 թվականին՝ կապելով քաղաքը Թիֆլիսի հետ և դարձնելով այն տարածաշրջանի խոշոր տրանսպորտային կենտրոն։ 20-րդ դարի սկզբին երկաթուղային ցանցը ընդլայնվել է՝ կապելով Գյումրին Երևանին, Կարսին, Ջուլֆային և Թավրիզին, ինչի շնորհիվ քաղաքը դարձել է կարևոր հանգույց ամբողջ տարածաշրջանի համար։ Ներկայիս կայարանի շենքը կառուցվել է 1970-ականներին՝ խորհրդային ժամանակաշրջանում, ճարտարապետ Ռաֆիկ Եղոյանի նախագծով։ Այն համարվում է խորհրդային հայկական մոդեռնիստական ճարտարապետության հետաքրքիր օրինակ՝ ներառելով նաև միջնադարյան հայկական ձևերի ազդեցություն։ Այսօր Գյումրիի երկաթուղային կայարանը շարունակում է գործել՝ ապահովելով կապը Երևան, Թբիլիսի և այլ ուղղություններով՝ պահպանելով իր նշանակությունը որպես քաղաքի հիմնական տրանսպորտային դարպասներից մեկը։

«Թարս ու Շիտակ» թանգարանում պատմությունը ներկայացվում է բառացիորեն «շրջված» տեսանկյունից: Նախագիծը ծնվեց, երբ Վարդանյանների ընտանիքը որոշեց Գյումրու կենտրոնում հիմնել գինու համտեսի սրահ: Նկատելով, որ տեղական գինու մշակույթը դեռևս նոր է ձևավորվում, նրանք ընդլայնեցին գործարար գաղափարը և քաղաքի պատմական թաղամասում՝ Ջիվանի 73 հասցեում, բացեցին այս մասնավոր թանգարանը:

Գյումրիում գտնվող Ավետիք Իսահակյանի տուն-թանգարանը Հայաստանի կարևորագույն մշակութային օջախներից մեկն է: Այն նվիրված է մեծանուն բանաստեղծ և գրող, ժողովրդի կողմից սիրված «Վարպետին»՝ Ավետիք Իսահակյանին, ում ստեղծագործությունն առանցքային դեր ունի հայ ինքնության պահպանման գործում:

Մհեր Մկրտչյանի տուն-թանգարանը գտնվում է Գյումրիում՝ Ռուստավելի փողոց, 30 հասցեում: Թանգարանն իր դռները բացել է 2004 թվականին (պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 2006 թվականին): Շենքը 20-րդ դարի սկզբի պատմական կառույց է՝ կառուցված տեղական սև տուֆից: Այն սկզբնապես ծառայել է որպես բնակելի տուն: 1988 թվականի երկրաշարժից վնասվելուց հետո շենքը վերականգնվել է:

Գյումրու Ազգային ճարտարապետության և քաղաքային կենցաղի թանգարանը պետական մշակութային հաստատություն է Գյումրիում, որը նվիրված է նախկինում Ալեքսանդրապոլ անվամբ հայտնի քաղաքի ճարտարապետական և սոցիալական ժառանգության պահպանմանը։ Հիմնադրվել է 1984 թվականին և տեղակայված է Ձիթողցյանների պատմական առանձնատանը՝ 19-րդ դարի խորհրդանշական բնակելի շինությունում, որը կառուցվել է 1872 թվականին՝ Շիրակին բնորոշ կարմիր տուֆ քարից։

Գյումրու Իլուզիաների թանգարանը յուրօրինակ ժամանցային և կրթական տարածք է, որտեղ իրականությունն ու երևակայությունը միահյուսվում են։ Այստեղ այցելուները կարող են հայտնվել զարմանալի օպտիկական պատրանքների, ինտերակտիվ ցուցադրությունների և անսովոր տեսողական էֆեկտների աշխարհում, որոնք ստիպում են կասկածի տակ դնել տեսածը և ընկալել իրականությունը նոր տեսանկյունից։ Թանգարանը նախատեսված է բոլոր տարիքային խմբերի համար՝ երեխաներից մինչև մեծահասակներ։ Յուրաքանչյուր սրահ առաջարկում է հետաքրքիր փորձառություն, որտեղ կարելի է ոչ միայն դիտել, այլև մասնակցել, լուսանկարվել և բացահայտել գիտության ու արվեստի հետաքրքիր կողմերը խաղային ձևաչափով։ Այն իդեալական վայր է ընտանեկան այցելությունների, ընկերական ժամանցի, դպրոցական խմբերի և զբոսաշրջիկների համար՝ թողնելով վառ տպավորություններ և հիշարժան պահեր յուրաքանչյուր այցելուի համար։

Սարդոստայնային արվեստի պատկերասրահ-թանգարանը Գյումրիում յուրօրինակ արվեստի հարթակ է, որտեղ ցուցադրվում են բացառապես սարդոստայնից ստեղծված արվեստի գործեր։ Այստեղ այցելուները կարող են տեսնել ուշագրավ և նուրբ աշխատանքներ, որոնք ամբողջությամբ արտացոլում են բնական նյութերի հանդեպ մարդու ստեղծագործական մոտեցումը։ Թանգարանը նախատեսված է արվեստի սիրահարների, զբոսաշրջիկների և կրթական խմբերի համար։ Այն Գյումրու յուրահատուկ մշակութային վայրերից մեկն է, որը գրավում է թե՛ տեղացի, թե՛ միջազգային այցելուներին՝ թողնելով հիշարժան տպավորություններ և անմոռանալի փորձառություն։

Ասլամազյան քույրերի թանգարանը նվիրված է հայ հայտնի նկարիչներ Մարիամ և Երանուհի Ասլամազյան քույրերի ստեղծագործությանը։ Հիմնադրվել է 1987 թվականին՝ քույրերի նվիրաբերած աշխատանքների հիման վրա։ Թանգարանում ներկայացված են հարյուրավոր գեղանկարներ, գրաֆիկական և կերամիկական գործեր՝ ցուցադրելով նրանց կարևոր ներդրումը հայկական արվեստում։

Թանգարանը գտնվում է Գյումրիի սրտում՝ 19-րդ դարի վերջին կառուցված շքեղ առանձնատանը, որը պատկանել է հարուստ վաճառականի (Քեշիշյանների ընտանիքին)։ Շիրազին այս տունը նվիրվել է 1980-ականներին, սակայն նա չհասցրեց այստեղ ապրել, և այն դարձավ նրա հիշատակի տունը։ Թանգարանի վեց սենյակներում ներկայացված են բանաստեղծի անձնական իրերը, ձեռագրերը, լուսանկարները և նվերները։ Այստեղ պահվում են Մարտիրոս Սարյանի, Սերգեյ Փարաջանովի և այլ մեծերի կողմից Շիրազին մատուցված աշխատանքները։