Տեսարժան վայրեր

«Վառեմ-Մարեմ» արվեստանոցը Գյումրիի այն վայրերից է, որտեղ մտնելուն պես հասկանում ես՝ սա սովորական տեղ չէ։ Այստեղ մարդիկ ոչ միայն նայում են արվեստին, այլ իրենք են սկսում ինչ-որ բան ստեղծել՝ ձեռքերով, գույներով, կավով։ Արվեստանոցը ստեղծվել է Միքայել և Շուշանիկ Վարդպարոնյանների կողմից և գտնվում է քաղաքի հին հատվածում։ Տարածքն ամբողջությամբ լցված է գույներով, մանր դետալներով ու ձեռքի աշխատանքներով, որոնք ստեղծում են մի մթնոլորտ, որտեղ հեշտ է կտրվել քաղաքի աղմուկից ու ստեղծագործել։ Այստեղ կարող ես նստել, վերցնել վրձին կամ կավ և առանց հատուկ գիտելիքների փորձել ինչ-որ բան պատրաստել․ փոքրիկ դուռ, գունավոր հուշանվեր կամ պարզապես մի բան, որը քեզ կհիշեցնի այդ օրվա մասին։ Ամեն ինչ շատ ազատ է, առանց լարվածության, ու հենց դա է այս տեղը դարձնում առանձնահատուկ։ Արվեստանոցից դուրս գալուց հետո հաճախ մարդիկ կանգ են առնում կողքի պատի մոտ․ այն ամբողջությամբ ծածկված է փոքր, գունավոր գրություններով։ Այստեղ այցելուները թողնում են իրենց անունները, մի փոքր նշան, որ եղել են այստեղ։ Ժամանակի ընթացքում պատը դարձել է յուրօրինակ հիշողությունների հավաքածու՝ հազարավոր մարդկանց անուններով զարդարված։

B612 Art Place-ը Գյումրու կենտրոնական արվեստի վայրերից մեկն է բացված 2018 թվականին որպես մասնավոր ցուցասրահ և ստուդիա: Այստեղ ցուցադրվում և վաճառվում են ժամանակակից հայ արվեստագետների կտավներ, քանդակներ, զարդեր, կերամիկա և ձեռագործ իրեր: Տարածքը միավորում է տեղացի ստեղծագործողներին, հաճախ անցկացնում է ցուցահանդեսներ և վաճառքներ՝ դառնալով Գյումրու արվեստի կլաստերի (փողոցային արվեստի և քրաֆթի թաղամասի) կարևոր մասը: Իդեալական է արվեստի սիրահարների, զբոսաշրջիկների և նվերներ փնտրողների համար՝ հաճելի մթնոլորտով և եզակի աշխատանքներով:

Վարդան Մամիկոնյանի հեծյալ արձանը Գյումրու ամենահզոր և ոգեշնչող խորհրդանիշներից մեկն է, որը վեր է խոյանում քաղաքի Վարդանանց հրապարակում։ Քանդակագործ Արտուշ Պապոյանի այս աշխատանքը տեղադրվել է 2008 թվականին և պատկերում է հայոց սպարապետին՝ Ավարայրի ճակատամարտի վճռական պահին։ Հուշարձանն առանձնանում է իր դինամիկայով և ուժով՝ մարմնավորելով հայ ժողովրդի անկոտրում կամքը, հավատքն ու ազատատենչ ոգին։ Այն հանդիսանում է քաղաքի գլխավոր հավաքատեղիներից մեկը, որտեղ միախառնվում են պատմական հիշողությունն ու Գյումրու ժամանակակից կյանքի ռիթմը։

Գյումրիկները Գյումրու խորհրդանիշն են։ Սա յուրահատուկ փայտե խաղալիք-կախազարդ է, որը ստեղծել են Արսեն Վարդանյանը և Սյուզաննա Իգիթյանը՝ ամբողջ աշխարհին ժպիտներ պարգևելու համար։ Գինը խորհրդանշական է՝ ընդամենը 1000 դրամ։ Հեղինակները որոշել են վաճառել այն փոքր գնով, որպեսզի ապացուցեն, որ լավ բաները միշտ չէ, որ թանկ են, և երջանկությունը իսկապես կարող է լինել մանրուքներում։

Գյումրու ամենահայտնի կերամիկայի և արվեստի ստուդիաներից մեկն է կենտրոնացած կերամիկայի, ձեռագործ իրերի և տեղական արվեստագետների աշխատանքների վրա: Սա ոչ միայն արվեստանոց է, այլև ցուցասրահ, որտեղ կարող ես գնել ձեռագործ ամաններ, վազեր, արձանիկներ, ինչպես նաև տեսնել ստեղծագործական գործընթացը: Ստուդիան միավորում է գյումրեցի արվեստագետներին մեկ վայրում և հաճախ համագործակցում է այլ քրաֆթ արվեստագետների հետ (օրինակ՝ Mia Kaus-ի ձեռագործ գորտերով):

«Օժիտի շենքը» կառուցվել է 1890-ականներին քաղաքի հայտնի մեծահարուստ և բարերար Լևոն Դրամփյանի կողմից՝ որպես օժիտ (հարսանեկան կարաս) իր դստեր՝ Ջավահիր խանումի համար: Շենքը շքեղ էր՝ հարուստ ինտերիերով, և դարձավ հարսանիքի խորհրդանիշ: Չնայած փառավոր անցյալին այժմ շենքը վատ վիճակում է՝ փլվում է, պահանջում է վերանորոգում և պահպանություն: Այն Գյումրու պատմական կենտրոնի կարևոր մասն է և հաճախ նշվում է որպես քաղաքի ճարտարապետական գոհար:

Գյումրու տիկնիկային թատրոնը Հայաստանի հնագույն և սիրված մշակութային օջախներից է, որը հիմնադրվել է 1935 թվականին: Այն կարևոր դեր է խաղում քաղաքի երեխաների և պատանիների գեղագիտական դաստիարակության գործում՝ պահպանելով տիկնիկային արվեստի լավագույն ավանդույթները: