Տեսարժան վայրեր

Վարդան Մամիկոնյանի հեծյալ արձանը Գյումրու ամենահզոր և ոգեշնչող խորհրդանիշներից մեկն է, որը վեր է խոյանում քաղաքի Վարդանանց հրապարակում։ Քանդակագործ Արտուշ Պապոյանի այս աշխատանքը տեղադրվել է 2008 թվականին և պատկերում է հայոց սպարապետին՝ Ավարայրի ճակատամարտի վճռական պահին։ Հուշարձանն առանձնանում է իր դինամիկայով և ուժով՝ մարմնավորելով հայ ժողովրդի անկոտրում կամքը, հավատքն ու ազատատենչ ոգին։ Այն հանդիսանում է քաղաքի գլխավոր հավաքատեղիներից մեկը, որտեղ միախառնվում են պատմական հիշողությունն ու Գյումրու ժամանակակից կյանքի ռիթմը։

«Օժիտի շենքը» կառուցվել է 1890-ականներին քաղաքի հայտնի մեծահարուստ և բարերար Լևոն Դրամփյանի կողմից՝ որպես օժիտ (հարսանեկան կարաս) իր դստեր՝ Ջավահիր խանումի համար: Շենքը շքեղ էր՝ հարուստ ինտերիերով, և դարձավ հարսանիքի խորհրդանիշ: Չնայած փառավոր անցյալին այժմ շենքը վատ վիճակում է՝ փլվում է, պահանջում է վերանորոգում և պահպանություն: Այն Գյումրու պատմական կենտրոնի կարևոր մասն է և հաճախ նշվում է որպես քաղաքի ճարտարապետական գոհար:

Գյումրիի «Մայր Հայաստան» հուշահամալիրը քաղաքի ամենանշանավոր հուշարձաններից է՝ նվիրված Հայրենական մեծ պատերազմում զոհված լենինականցիների հիշատակին։ Համալիրը բացվել է 1975 թվականին՝ պատերազմի հաղթանակի 30-ամյակի առթիվ, և մինչ այսօր համարվում է Գյումրիի պատմական ու խորհրդանշական վայրերից մեկը։ Հուշարձանի քանդակը ստեղծել է հայտնի քանդակագործ Արա Սարգսյանը։ Սկզբում այն նախատեսված է եղել տեղադրել Երևանում, սակայն հետագայում տեղափոխվել և տեղադրվել է Գյումրիում՝ Սև բերդի հարակից բարձունքին։ Քանդակի վերջնական մեծացված տարբերակի վրա աշխատել է քանդակագործ Երեմ Վարդանյանը։ «Մայր Հայաստան»-ը խորհրդանշում է հաղթանակը, խաղաղությունը, հայրենիքի պաշտպանությունը և զոհվածների հիշատակը։ Արձանի բարձրությունը 20 մետր է, իսկ պատվանդանը՝ 21 մետր։ Հուշահամալիրը դիմակայել է 1988 թվականի երկրաշարժին՝ պահպանելով իր կարևոր տեղը Գյումրիի քաղաքային հիշողության մեջ։ Այսօր հուշահամալիրը ոչ միայն պատմական վայր է, այլև զբոսաշրջային կետ, որտեղից բացվում է գեղեցիկ տեսարան դեպի Գյումրի, Սև բերդ և շրջակա տարածքներ։