Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի

Մինաս Ավետիսյանի տուն-թանգարանը գտնվում է նկարչի ծննդավայրում՝ Շիրակի մարզի Ջաջուռ գյուղում։ Այն հիմնադրվել է 1982 թվականին՝ հավերժացնելու 20-րդ դարի հայ կերպարվեստի ամենաառանցքային դեմքերից մեկի հիշատակը։ Թանգարանում ներկայացված են նկարչի կյանքն ու ստեղծագործական ուղին արտացոլող բազմաթիվ աշխատանքներ, այդ թվում՝ կտավներ, գրաֆիկական գործեր և անձնական իրեր։ Հատկապես տպավորիչ են թանգարանի պատերին տեղադրված «Հայաստան» և «Հաց են թխում» որմնանկարները, որոնք փրկվել են Գյումրու ավերիչ երկրաշարժից հետո։ Այս վայրը ոչ միայն թանգարան է, այլև յուրօրինակ ուխտատեղի արվեստասերների համար, ովքեր ցանկանում են զգալ Մինասի գույների ու հայրենի բնաշխարհի կապը։

Սուրբ Հակոբ եկեղեցին Գյումրի քաղաքի պատմական և հոգևոր կարևոր կառույցներից է։ Եկեղեցին դարեր շարունակ ծառայել է որպես աղոթքի և հավատքի վայր՝ պահպանելով հայկական եկեղեցական ավանդույթներն ու քաղաքի հոգևոր կյանքը։ Այն առանձնանում է իր զուսպ ճարտարապետությամբ, խաղաղ միջավայրով և համայնքային նշանակությամբ։

Մարմաշենի վանական համալիրը 10-րդ դարի (988–1029 թթ.) հայկական միջնադարյան ճարտարապետության գոհար է՝ գտնվում է Շիրակի մարզի Մարմաշեն գյուղից մոտ 2 կմ հյուսիս-արևմուտք (կամ Վահրամաբերդ գյուղից հարավ-արևմուտք), Ախուրյան գետի ձախ ափին՝ գեղատեսիլ կիրճում, խնձորի այգիների մեջ։ Բաղկացած է 5 եկեղեցուց, գավթից և այլ շինություններից։ Համալիրը կառուցվել է Պահլավունի իշխանների տոհմի կողմից՝ հատկապես Վահրամ Պահլավունու հրամանով։ Այն Անիի թագավորության ժամանակաշրջանի կարևոր կրոնական և մշակութային կենտրոն էր, բազմիցս նորոգվել է (13-րդ դարում Զաքարյանների կողմից, 19-20-րդ դարերում) և 2003 թ. վերօծվել Գարեգին Բ կաթողիկոսի կողմից։ Վանքը հայտնի է իր նուրբ ճարտարապետությամբ, զարդարանքներով և գեղեցիկ տեսարաններով դեպի Ախուրյան գետը։