Պատմություն և ավանդույթներ
- Սպասը հին ավանդական հայկական ուտեստ է՝ գալիս գյուղական խոհանոցից, որտեղ այն պատրաստում էին պարզ բաղադրիչներով՝ մածուն, ջուր և ցորեն: Անցյալում հատկապես տարածված էր կրոնական պահքերի ժամանակ (օրինակ՝ Մեծ պահքին), քանի որ առանց մսի էր և սննդարար: Անվանումը «սպաս»-ը, ըստ որոշ լեգենդների, կապված է «փրկեց» բառի հետ՝ ռուս-թուրքական պատերազմների ժամանակ զինվորներին սնունդ տալու պատմությունից: Այսօր այն հայկական սեղանների անբաժանելի մասն է՝ ինչպես տնային, այնպես էլ ռեստորաններում, հատկապես ամռանը սառը որպես թարմացնող, ձմռանը տաք որպես հարմարավետ ապուր:
Մատուցման եղանակը
- Մատուցվում է տաք կամ սառը վիճակում՝ որպես առաջին ճաշատեսակ կամ անկախ ուտեստ: Հաճախ վրան ցանում են թարմ կանաչիներ (համեմ, նանա), երբեմն ավելացնում կարագի կտորներ կամ սոխառած: Լավ համադրվում է տնական հացի, լավաշի կամ թթու բանջարեղենի հետ: Ամռանը սառը տարբերակը թարմացնում է, ձմռանը տաքը՝ տաքացնում և հագեցնում: Շատ ընտանիքներում այն պատրաստում են մեծ կաթսայով՝ ամբողջ ընտանիքի համար: